Santal So̠majre pargana bạisi

Tumạlakana

Santal so̠maj reak̕ bandhao do̠ iṭa dolan leka gathao rakap̕akana latar kho̠n cetan hạbic̕ ar ekal ạḍi ke̠ṭe̠c̕gea. Ke̠ṭe̠c̕ so̠maj bandhao iṭage onkoak̕ so̠maj do̠ hajar hajar serma tayo̠m tehõ̠ onkage ṭikạu menak̕a. Hapṛamko Santal so̠maj bandhaore gạkhur kạrigol lekako benao oṭoakada. Ạḍite̠t̕ danangetakoa onkoak̕ noa so̠maj bandhao do̠. Tiṇak̕ jạtak̕ menak̕ noṅkan napae so̠maj bandhao do̠.
Sedae do̠ ato so̠maj kho̠n e̠to̠ho̠p̕kate cetan hạbic̕ Santal so̠maj bandhao reak̕ ponea dhap tahẽ̠kana. Onako do̠ hoyok̕kana: Ato-ṭolare Ato Bạisi, mit̕ ṭoṭha reak̕ ato bạisiante Pargana Bạisi, mit̕ ilạka reak̕ pargana bạisikote bạisikote Disạm Pargana Bạisi ar cetan utạrak̕ do̠ Lo Bir Bạisi.
Nãhãk̕ jugre hõ̠ so̠maj bandhao reak̕ dhap do̠ poneagea. Me̠nkhan ńutumte̠t̕ do̠ thoṛa bo̠do̠l ńok̕akana, jelekea Bạisi (Noa do̠ sedae lekage), Union Pargana Bạisi (Sedae do̠ Pargana Bạisi), Upạjilạ Pargana Bạisi (Sedae do̠ Disạm Pargana Bạisi) ar Jilạ Pargana Bạisi (Sedae do̠ Lo Bir Bạisi).


Ato Bạisi
Ato bạisi do̠ ekal ato-ṭola reak̕ somaj bandhaokana. Ato bạisire kạmi-halaṅ lạgit̕ menak̕ ‘Mạńjhi Bạisi’ Se̠ ‘Mạńjhi Pạrisad’ Mạńjhi bạisi do̠ 7 ho̠ṛte ṭarhaok̕a. Ona bạisire Mạńjhigeye maraṅ ar unige bohok̕ do̠. Uni sãote menak̕koa: Paranik, Jog Mạńjhi, Jog Paranik, Naeke, Kuḍạm Naeke ar goḍet. Ato calao-banao, boge-bạṛic̕, ńe̠l ar ato ho̠ṛko ạyur mạńjhi bạisiak̕ rehet̕ kạmi do̠. Somaj reak̕ le̠g-bhag, ạri-cạli, ar le̠g-car rukhiạre mạnjhi bạisiak̕ kạmi do̠ ạḍige jạruṛanak̕ge. Ato ho̠ṛko re̠ṭe̠-pe̠ṭe̠lenre mạnjhi ̣ṭhenko nạlisa ar uni do̠ goḍet ho̠te̠te̠ kulhi durup̕ ho̠ho̠ea. Onkate uni ar ac̕ren go̠ṛo̠ko do̠ atore sulukko ṭarhaoa. Ato bạisi do̠ baṅ, me̠nkhan mạńjhi bịcạr-acarre go̠ṛo̠ae lạgit̕ ar hõ̠ bar ho̠ṛ mạńjhi ho̠te̠te̠ bahal ocok̕a. Mit̕ ho̠ṛ do̠ laser ṭeṅgoc̕ ar mit̕ do̠ bhotṛo ṭeṅgoc̕. Laser ṭengoc̕ do̠ nạlisket̕ ho̠ṛ se̠c̕ kho̠n ar bhoṭro ṭeṅgoc̕ do̠ nạlis ocoakan ho̠ṛ se̠c̕ kho̠n ukil lekakin kạmia. Nãhãk̕ do̠ nukin laser ṭeṅgoc̕ ar bhoṭro ṭeṅgoc̕ do̠ bako do̠ho̠et̕kinạ. Mạńjhi ar uniren 6 go̠ṛo̠ko do̠ ato ho̠ṛ ṭhen kho̠nko bachao bahal ocok̕a. Ato bạisi do̠ nebetar hõ̠ ho̠ṛ atokore menak̕gea.

Pargana Bạisi
Santal So̠maj bandhaore dosar dhap do̠ Pargana Bạisi se̠ pargana Pạrisod. Mit̕ ṭothare menak̕ jo̠to̠ ato bạisiate ṭarhaok̕a Pargana Bạisi do̠. Jo̠to̠ atoren mạńjhiko do̠ ona pargana bạisiren rạisiko hoyok̕a. Nebetar ado̠m ado̠m ṭoṭhare Paragan Bạisi baṅ ńe̠lo̠go̠k̕kana. Ado̠m ṭoṭhare nãwãteko taṛhaoet̕kana. Pargana Bạisire Pargana maraṅ ar bohok̕ do̠. Sedae do̠ uni go̠ṛo̠ae lạgit̕ jạruṛok̕ leka De̠smạńjhi ar mit̕ cak̕ladare tahẽ̠kana. 5 go̠ṭe̠c̕ se̠ ona cetan ato lạgit̕ mimit̕ go̠ṭe̠c̕ Desmańjhiko bahallet̕ko tahẽ̠a. Desmạńjhi do̠ akoak̕ ạidạrire menak̕ ato bạisiren mạńjhikoko go̠ṛo̠akoa. Mańjhi bạisire oka bako phanḍao daṛeak̕ khan ona do̠ Desmạńjhi go̠ṛo̠teko phanḍaoa. Ạikha Desmańjhi do̠ mạńjhiko go̠ṛo̠ko daṛeak̕ ar Desmạńjhi go̠ṛo̠te hõ̠ bako dhejlet̕, onkanak̕ do̠ Desmạńjhi ho̠te̠te̠ Parganawak̕ bạisi kol ocok̕a. Pargana do̠ jo̠to̠ Desmạńjhi ar ato bạisiren mạńjhikoe ho̠ho̠ jarwakoa cakladar ho̠te̠te̠. Ado̠ ac̕ak̕ ạyurte Desmạńjhi ar mạńjhikoak̕ go̠ṛo̠te onae phanḍaoa.
Sedae do̠ Pargana Bạisire e̠ke̠n herelge kạmiạko hoyok̕kan tahẽ̠na. Nebetar Santalko do̠ onako bandhaore ayo ho̠ṛkoak̕ o̠ṅso̠ṅ reak̕ jạruṛte̠t̕ko aṭkaret̕kana. Pargana Bạisi hõ̠ onateko ṭarhao aroet̕kana. Nãhãk̕ do̠ Pargana Bạisi ṭoṭha bo̠do̠lte unionre ṭarhaok̕kana. Ar ńutum hõ̠ Union Pargana Bạisi mente ńumugok̕kana, Union Pargana Bạisi do̠ noṅka leka ṭarhaok̕kana: 1. Pargana, 2. São-Paragana, 3-5 jon se̠ jạruṛok̕ leka Desmańjhi, 1 (mit̕) Sompadok, 1 (mit̕) Kạuḍi jogaoic̕, 1 (mit̕) leg-car sompadok, 2-4 ho̠ṛ do̠ rạisiạ leka. Pargana herele hoelenkhan São-Pargana do̠ ayo ho̠ṛge pạhil do̠ko ho̠ho̠akoa. Ona chaḍa rạisiạ hudạ hõ̠ barea ayo ho̠ṛkin ńamet̕kana. Noṅkate 9-11 jonak̕ Pargana Bạisire ayo ho̠ṛ do̠ 40% ar herel do̠ 60% ko bahalkoa.

Bạisirenkoak̕ Kạmi
Pargana: Pargana do̠ pargana bạisiren maraṅ utạric̕ ar bohok̕ge. Uni do̠ ac̕ak̕ ạyurte ona bạisi ke̠ṭe̠c̕ do̠ho̠ea. Uni do̠ ac̕ak̕ bạisi ṭoṭharen jo̠to̠ ato bạisiko reak̃̕ tolasa ar jạruṛok̕reye go̠ṛo̠akoa. Ac̕ak̕ bạisire parganage bạisi mukhiạ do̠. Onate bạisi cak̕lao, bạisi jãhãnak̕ ho̠ṛ goṭae, bạisire se̠le̠t̕akanko sambṛao, emanteak̕ko do̠ parganawak̕ kạmi kangea. Pargana do̠ sãotenko kạmiye batlaoakoa ar onkoak̕ kạmi hõ̠e onmantakoa. Bicạr-acarere Uni do̠ 3-7 jon mano̠tankoe bachaokoa ar ‘jurry board’ e teara. Onko do̠ pargana jãhãnak̕ goṭaereko go̠ṛo̠waea bicạr-acarre, Bicạr-acarre guṭ katha se̠ goṭa katha lại so̠do̠r hõ̠ parganawak̕ maraṅ kạmige.


São-Pargana
São-Pargana do̠ parganren go̠ṛo̠ic̕. Pargana bae tahẽ̠n o̠kte̠ uni do̠ Pargana leka jo̠to̠ak̕e kạmia ar Pargana leka ạidạriye ńama. Pargana tahẽ̠n o̠kte̠ do̠ e̠ke̠n parganageye go̠ṛo̠ baṛawaea.
Desmạńjhi
Mit̕ Desmạńjhi do̠ 5 kho̠n 10 (oka do̠ ona kho̠n hõ̠ jạsti) ato bạisi go̠ṛo̠akao reak̕ ạidạriye ńama. Uni do̠ Parganawak̕ hukum leka ar ato bạisiren Mạńjhikoak̕ ardas leka ato calao-banaore onkoe go̠ṛo̠koa, asokaete tinre Mạńjhi bạisi do̠ jãhãn re̠ṭe̠-pe̠ṭe̠ bako phanḍao dạreak̕ unre Desmạńjhi do̠ onkoe go̠ṛo̠akoa Parganawak̕ bud-batlaote. Pargana bạisire Pargana go̠ṛo̠ae hõ̠ Desmạńjhi lạṭu kạmi kangea. Ona chaḍa hõ̠ parganwak̕ hukum leka uni do̠ jo̠to̠ak̕e kạmia,
Sompadok
Sompadok do̠ parganwak̕ hukum lekae kạmia. Paragan Bạisi reak̕ sanam nạthi, file, jạruṛak̕ kagocko, bạisi reak̕ daman ‘Rosid’ emanteak̕ jogao do̠ho̠ge sompadokak̕ kạmi do̠. Parganawak̕ hukum leka bạisi dupurup̕ lạgit̕ ciṭhiye sapṛaoa ar cakladar ho̠te̠te̠ ona ciṭhiye pasnaoa. Bạisire galmaraoak̕ jo̠to̠ak̕e o̠l do̠ho̠ea ar jạruṛok̕re parganwak̕ suhiye hataoa. Bicạr-acar lạgit̕ nạlise ataṅa ar Parganawak̕ hukum leka bicạr bạisiye bondobosa. Bicạr-acarre goṭak̕kan kathakoe o̠l do̠ho̠ea. Pargana bae hukum lekhan sompadok do̠ ac̕ ac̕te jãhãnak̕ bae ceka daṛeak̕a.
Kạuḍi Jogaoic̕
Kạuḍi jogaoic̕ do̠ Pargana bạisi reak̕ ṭaka-paesa ar eman sompode jogaoa. Uni do̠ pargana se̠ bạisi reak̕ goṭa leka jạruṛok̕re kạuḍiye khoroca. Tubil (Fund) reak̕ rojgar ar khoroc o̠l do̠ho̠ea ar serma reak̕ lạṭu sabhare bạisi reak̕ tubil babot jo̠to̠koe lại ańjo̠makoa. Parganawak̕ hukum chaḍa uni do̠ ac̕ ac̕te bae khoroc daṛeak̕a bạisi reak̕ ṭaka-paesa.
Leg-car Sompadok
Parganawak̕ hukum leka ar bạisi reak̕ goṭa leka Leg-acar sompadok do̠ pargana bạisi ṭoṭhare leg-car ar ạri-cạli bahal do̠ho̠e ar lahanti lạgit̕ jo̠to̠ak̕e kạmi daṛeak̕. Ona chaḍa hõ̠ pargana okae hukumae onako uni do̠e kạmia.


Bạisren Eman Rạisiạko
Pargana bạisiren rạisiạko do̠ jãhãn niṭ kạmi bạnuk̕a. Onko do̠ Parganwak̕ hukum leka se̠ Pargana bạisire goṭa katha lekako ạcu ocolen khan jo̠to̠ak̕ko kạmia.


Disạm Pargana Bạisi
Mit̕ ilạka reak̕ jo̠to̠ Union Pargana Bạisi niạte ṭarhaok̕kana Disạm Pargana Bạisi do̠. Union Pargana Bạisi kho̠n Disạm Pargana Bạisi do̠ lạṭugea. Nãhãk̕ do̠ ona bạisige Upạjila Pargana Bạisiko ńumet̕kana. Disạm Pargana Bạisi do̠ at̕lena. Nebetar ar hõ̠ Santalko do̠ noa bạisiko ṭarhao aroeda. Noa bạisire do̠ 7 kho̠n 1 jon bạisidarko tahẽ̠na. Hudạko do̠ hoyok̕kana: Disạm Pargana (Upạjilạ Pargana) 1 ho̠ṛ, São-Disạm Pargana mit̕ ho̠ṛ, Sompadok mit̕ ho̠ṛ, Kạuḍi jogaoic̕ mit̕ ho̠ṛ, leg-acar Sompadok mit̕ ho̠ṛ ar 2-6 ho̠ṛ bạisi rạisiạ. Noa no̠mbo̠r do̠ thoṛa se̠ jạsti hõ̠ hoe daṛeak̕gea. Disạm Pargana Bạisire hõ̠ herel do̠ 60% ar ayoko do̠ 40% ko bahal ocok̕kana. Disạm Pargana herel khan são-pargana do̠ ayo ho̠ṛ. Sompadok hudạ do̠ laha ayo ho̠ṛge hamet̕ lạgit̕ ạidạri emakokana. Ona chaḍa noa Disạm Pargana Bạisi jo̠to̠ Union Pargana hõ̠ rạisiạ me̠nteko tahẽ̠kangea. Onko do̠ Disạm Parganako go̠ṛo̠waea.


Lo Bir Bạisi
Santalkoak̕ Somaj bandhao lo Bir Bạisi do̠ cetan utạr reak̕ dhap kana. Sedaeak̕ lo Bir Bạisi do̠ Santal so̠maj kho̠n at̕ena. Sedaere noa lo bir bạisi do̠ ạḍi kajak̕ ar ạidạriwanak̕ge tahẽ̠kana. Noa lo bir bạisi do̠ maraṅ utạr bandhaokana Santal so̠majre. Nãhãk̕ jug reak̕ Supreme Court leka tahẽ̠kana Lo Bir Bạisi reak̕ ạidạri do̠. Pargana Bạisire oka bako phanḍao daṛeak̕ se̠ mạńjhi-Parganako behok leka jãhãe rayotak̕ko bicạrakat̕ khan onkanak̕ do̠ lo bir bạisire jãhãn daṛe se̠ ektiạri do̠ bạnuk̕takoa menek̕ disạm ho̠ṛgeko bicạra hok lekate, onkoak̕ge ektiạri. Nebetar do̠ lo bir bạisi bạnuk̕ anaṅ. Me̠nkhan Santalko do̠ jilạ Pargana Bạisi ṭarhao kate lo bir bạisi lekanak̕ bandhao tear rakap̕ lạgit̕ko hudis baṛaet̕ kana. Tayo̠m daram pase̠c̕ noṅkan bạisi do̠ mimit̕ Jilạre Supreme Courte leka Santal So̠maj rukhiại lạgit̕.
Santal So̠maj bandhao reak̕ jo̠to̠ dhaprege jãhãnak̕ ro̠ṛ goṭae jo̠to̠ ho̠ṛko o̠ṅso̠ṅok̕a. Bạisiren bohok̕ eskarte tis hõ̠ jãhãnak̕ bae goṭaea. Noa daman bandhao kajak idi lạgit̕ so̠majre jo̠to̠koak̕ kurmuṭu, go̠ṛo̠ ar so̠lho̠ jạruṛa. Jo̠to̠ ho̠ṛak̕ kurmuṭu chaḍa ohoge noṅkan bandhao do̠ ṭikạu tahẽ̠lena. Santal sona so̠maj ac̕ak̕ bandhao umulre dinke din marsalok̕a-inạge jo̠to̠ Santalkoak̕ as-bho̠rsa do̠.

Comments are closed.